Thursday, November 8, 2012

سروی به بلندای تاريخ


سروی به بلندای تاريخ






٢٠شهريورماه برابر با سالروز ثبت سرو هرزويل

سروی به بلندای تاريخ

نگار پاكدل :


در دل روستای هرزویل در نزديكي منجیل، سروی از ديار كهن برجاي مانده است. سروي كه به شوند بلنداي خيره كننده‌اش و شمار سال‌هايي كه با تمام سختي‌ها زيسته و هنوز استوار مانده بسيار مورد توجه است. سرو کهنسال هرزویل، با بلنداي 600 متری از سطح دریا كه در 20 شهريور سال 1366 به شماره‌ي ١١٣ از سوی شورای عالی محیط‌زیست به‌ عنوان یک اثر طبیعی ملی ثبت شد.
بلنداي اين سرو 30 متر است و پهناي تنه‌ي آن ٤متر، آن‌چنان كه در روايات گوناگون آمده ديرينگي آن به هزار تا سه هزارسال مي‌رسد. ناصرخسرو قبادیانى نيز در سفرنامه‌ي خود از این درخت زیبا و کهنسال ياد كرده است.
در فرهنگ ايران باستان سرو نشان اهورا مزدا و زندگي پس از مرگ است. دکتر ابریشمی در مقاله‌ي سرو در فرهنگ ایرانی می‌نویسد: «در باور پیروان آیین مهر، سرو درختی است که ویژه‌‌ي خورشید و زایش مهر است. درختی که همیشه سبز است، از این روی سرو نماد مهر تابان و زندگی‌بخش و نشانه‌س نامیرایی و آزادگی و پایداری در برابر نیروهای مرگ‌آور بوده است.»
در چشمه‌هاي(:منابع) کهن ایرانی، به عمر دراز سرو، جاودانگی و آزادگی آن اشاره شده است. در ادبیات فارسی نيز سرو نماد آزادی و آزادگی به شمار آمده است.
«برهان قاطع» درباره‌ي شايستگي سرو آورده: «هر درختی را کمال و زوالی هست، چنان که گاهی پربرگ و تازه است و گاهی پژمرده و بی‌برگ، سرو را هیچ‌یک از اینها نیست. همه وقت سبز و تازه است.»
«فرهاد‌میرزا‌معتمدالدوله»‌ كه از درخت سرو تناوری، با دور تنه‌ي 25/4 ذرع، در نزدیک استخر سخن گفته در سال 1292ق، با ديدن سرو قريه‌ي هرزه‌ویل در نیم فرسنگی قریه‌ي منجیل می‌گوید: «سرو قریه‌ي فنا در شیراز از این بلندتر و بزرگتر است، ولی او پریشان و افشان است، مانند این شاداب و سبز نیست، و این شادابی از رطوبت هواست.»




Wednesday, November 7, 2012

عبد الحمید اشراق خاوری


عبد الحمید اشراق خاوری




عبد الحمید اشراق خاوری

در سال 1281 شمسی در مشهد از مادری فاضله متولد گردید، والدشان شخصی معمم بود و از شهرت زیادی در مشهد برخوردار بود. در سن 5 سالگی در تحت توجهات و تعلیمات مادر ابتدا نماز و دعای کمیل را فرا گرفت و بتدریج تمام زیارت ها را آموخت. ایشان در مدرسه فاضل خان نزد طلاب دانشمند بتکمیل مقدمات پرداخت و در ادبیات عرب از محضر میرزا عبدالجواد ادیب نیشابوری استفاده های شایان کرد و بیست مقامه از
مقامات حریری و قصاید و قطعات بسیاری از اجله فصحای عرب و اشعار بی شماری از اعزه بلغای عجم و خطب زیادی از کتاب نهج البلاغه را بخاطر سپرد و سوره های چندی از قرآن مجید را از بر کرد و کم کم از جهت معلومات و معارق صدرش منشرح و وجودش مانند چشمه زاینده گشت و از حیث محفوظات سینه اش بمنزله صندوقی از ذخایر کتب و دفاتر گردید و در باب حکمت و فلسفه از محضر شیخ محمد خراسانی و آقا رحیم که در فقه و اصول حائز اجتهاد گشته بودند، بهره ور شدند. ایشان پس از سفرهای زیاد به نقاط مختلف روز به روز شهرتی بی اندازه بدست آورد و جماعت کثیری برای استماع مواعظش در منازل و منابر حاضر می شدند -- در یزد اهالی از موعظه و بیانات عالمانه اش استفاده مینمودند... در مدت زمانی که در ملایر اقامت نمود بتدریج شهرتی بی اندازه بدست آورد و با کل طبقات از علما و اعیان و خوانین و کسبه و تجار معاشر گشت و ارادتش در تمام دلها جای گرفت کم کم در شورای بلدیه عضویت یافت و در مدرسه دولتی از جمله معلمین عالی رتبه گردید و آوازه دانائی و حسن تقریرش در همه جا پیچید و جماعت برای استماع مواعظش در منازل و مساجدی که منبر میرفت ازدحام مینمودند.

در این بین او با بهائیان آشنا می شود و اقدام به مطالعه کتب امری به قصد پی بردن به نکات ضعف بهائیان می کند. روزی در مکانی عمومی، شخصی بهائی مشغول تلاوت لوح سلطان با صدایی خوش و بلند بود، جناب اشراق خاوری احساس می کند برای شنیدن این قبیل کلمات تشنه است و پس از ملاقات با احبا مومن می شود و به تبلیغ، تعلیم، تدریس و تالیف می پردازد. صبح روز بعد از ایمان، که خبر آن در شهر ملایر منتشر شده بود، جناب اشراق خاوری اینطور حکایت میکنند: " صبح که از منزل خود، اتاقی داخل مسجد، بیرون آمدم دیدم مردم طور دیگر به من نگاه میکنند... مردمی که روزهای دیگر چون مرا میدیدند تعظیم می کردند و دست میبوسیدند امروز بهیچوجه اعتنائی نمی کنند، انتهی. ایشان در طول سالهای زندگی بعلت بهائی شدن بارها از منزل خویش طرد میگردد. جناب اشراق خاوری تقریبا سی سال از عمر هفتاد ساله خود را صرف تحقیق در آثار مبارکه و تالیف کتب نمود. در سال 1351 ه.ق در طهران به ملکوت ابهی صعود نمود. از آثار تالیف شده توسط ایشان می توان رساله تسبیح و تهلیل، مائده آسمانی در 9 جلد، اقداح الفلاح ، گنج شایگان، محاضرات در دو جلد، درج لئالی هدایت در سه جلد، کتاب گنجینه حدود و احکام، قاموس ایقان 

در چهار جلد، پیام ملکوت و... تعداد زیادی اثر دیگر را نام برد



 



بُته‌جـِقّه یکی از نقش‌های تزئینی ایرانی


بُته‌جـِقّه یکی از نقش‌های تزئینی ایرانی






بُته‌جـِقّه یکی از نقش‌های تزئینی ایرانی

بُته‌جـِقّه یکی از نقش‌های تزئینی ایرانی شبیه سروی خمیده که بیشتر در قالی بافی ، ترمه ، زردوزی ، شال بافی، پته دوزی، قالیبافی، کاشی کاری، مسگری، سفالگری و معماری به کار می رود.
گروهی از نشانه شناسان این نقش را نمادی از سرو یا درخت زندگی ( درخت همیشه سبزی که صفت آزادی وآزادگی را به آن نسبت داده اند) می دانند .درخت زندگی در میان دو حیوان یا دو پرنده به صورت رخ به رخ طرح شده است. علاوه بر حیوانات طب

یعی مثل اردک یا غزال اغلب این درخت در میان دو جانور افسانه ای و ترکیبی چون اسفنکس، گاو بالدار، شیردال قرار دارد که از درخت و میوه اش محافظت می‌کنند.
برای چیدن و برخورداری از میوه آن که رمز اکسیر وطول عمر است باید با این دو محافظ جنگید که در صورت پیروزی می‌توان نامیرا و جاویدان شد.
عده‌ای این نقش را سرو نشانه آزادگی ایرانیان می‌دادند که از سر فروتنی سر خود را خم نموده است. عده‌ای دیگر آن را به عنوان سرو می‌دانند که در دوران مزدکیان نشانه آزادگی آنان بوده و پس از شکست مزدک سر خود را از شرمساری به زیر انداخته است.
بته جقه سالیان سال بر بالای تاج پادشاهان ایران دیده می شد و خوشبختانه امروز هم در پارچه های ترمه و شال های زنانه و کراوات های مردانه دیده می شود و نمادی مردم پسند است. از انجا که درخت سرو همواره نشانه ی ایرانیان راست اندیش و راست و گفتار و راست کردار بود،این نشان بیانگر فروتنی و تواضع ایرانیان می باشد. درباره پیدایش این نماد آرتور پوپ در نسک «شاهکار های هنر ایران» اشاره میکند در زمان ساسانیان که مزدک برای آزادی گام بر میداشت و خود نیز مردی ازاده و پرستنده ی آزادی بود و سرانجام کشته شد پیروانش درخت سرو را که نماد آزادی و راستی و استقامت بود به نشان سوگواری به حالت خمیده نقش کردند که کم کم به نشان بته جقه امروزی در آمد.
گروهی بته را برگرفته از درخت گز، که از جهاتی شبیه به درخت سرو است و از درختان گرمسیری که هم در کویر و هم در کناره رودخانه‌ها رشد می‌کند می‌دانند. گروهی آنرا مظهر شعله آتش آتشکده‌های زرتشتی، گروهی تمثیل بادام یا گلابی و یا مشت بسته و عده ای آنرا به میوه درخت کاج، نخل، بادام و میوه صنوبر، زهدان مادر و برگ تشبیه کردند.
در آمریکا این نقش را "Persian pickles" به معنی "خیار شور ایرانی" می‌نامند. همچنین هم شکلی این نگاره با نماد چینی "یین و یانگ" و ژاپنی "یو و این" قابل بررسی است.



Tuesday, November 6, 2012

نخستين چاپخانه‌ی ايران


نخستين چاپخانه‌ی ايران






نخستين چاپخانه‌ی ايران

خانم «علمیه» در خاطراتش مي‌گويد : «زمان حمل، گاومیش‌های حامل دستگاه‌های چاپ از کوچه‌های تنگ و باریک محله‌ی منجم تبریز به اجبار دیوارهای تعداد زیادی از خانه‌های همسایه‌ها را فرو ریخته و خراب کردند که حاجی حاج آقا هزینه بازسازی دیوارهای فرو ریخته را نیز متحمل شدند.»

زین‌العابدین مطبعه چی
خانم علميه دختر «حاجی حاج آقاعلميه» است. «زین‌العابدین مطبعه‌چی» يعني همان حاجی «حاج آقا علمیه»، نود سال پس از پدر بزرگش، «میرزا زین‌العابدین تبریزی»، هنرمند آذربایجانی، ماشین چاپی را از اروپا خریداری کرده و از راه کشور مصر وارد بندر استانبول و از این بندر توسط چهل گاومیش به تبریز آورده بود .
«حاجی حاج آقا علمیه» همرا با دستگاه‌های چاپ سنگی خود هشت تن از متخصصین صنعت چاپ را نیز از کشور آلمان برای نصب و آموزش این دستگاه‌ها به تبریز آورد. این آلمانی‌های متخصص صنعت چاپ در خانه‌ی «حاجی حاج آقا» که ماشین‌های چاپ نیز در بخشی از این خانه ۲۲۰۰ متر مربعی دایر شده بود ساکن شدند.
«حسین امید» در کتاب «اولین‌ها» می‌نویسد: «در میان مطابع سنگی معروف تبریز می‌توان مطبعه سنگی علمیه (چاپ سنگی علمیه) را نام برد که در سال ۱۲۹۰ خورشيدي بنياد یافت و این مطبعه در چاپ کتاب‌هاي مختلف خدمت‌هاي فراوان و مهمی كرده ‌است.»
 
 
 
 
 
 



Sunday, November 4, 2012

محمد غفاری معروف به کمال الملک، نقاش بزرگ معاصر ایران


محمد غفاری معروف به کمال الملک، نقاش بزرگ معاصر ایران



 
 
محمد غفاری معروف به کمال الملک، نقاش بزرگ معاصر ایران

محمد غفاری معروف به کمال الملک، نقاش بزرگ معاصر ایران در سالهای نخست فرمانروایی ناصر الدین شاه قاجار در یک دودمان کهن، هنرمند و سرشناس کاشان چشم به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی محمد غفاری در مکتب یا مکاتب زادگاهش، کاشان صورت گرفت. میرزا بزرگ پدر محمد غفاری که خود نیز مانند پدرانش دارای پیشه نقاشی بود بعد از فراغت یافتن فرزندش محمد از تحصیلات ابتدایی او را
با پسر دیگرش ابو تراب که سه سال بزرگتر از برادر خود بود به تهران فرستاد.
محمد و ابوتراب در مدت 3 سال اشتغال به تحصیل در دارالفنون در رشته نقاشی، موفقیتهای شایانی بدست آوردند. یک روز ناصر الدین شاه هنگام سرکشی به این مدرسه، تابلویی را که محمد غفاری از چهره شاهزاده «اعتضادالسلطنه» مدیر دارالفنون کشیده بود ، دید و شدیداً تحت تاثیر زیبایی تابلو و شباهت بسیار زیادش با چهره مدیر مدرسه قرار گرفت و در نتیجه از هویت نقاش تابلو جویا شد، او را معرفی کردند. ناصرالدین شاه او را فرا خواند و دستور داد تا یکی از تالار های کاخ گلستان را به عنوان نقاش خانه در اختیارش بگذارند و برایش مقرری و مواجب نیز تعیین کنند.
از آن زمان ستاره بخت این جوان با روالی استوار رو به اوج نهاد. ابتدا عنوان (خان) و پیشخدمت مخصوص به او داده شد اما مدتی بعد به مقام نقاش باشی ارتقاء یافت و کارهای او نیز هر روز بیش از پیش ستایش همگان را بر می انگیخت، تا آنجا که فرمانروای قاجار خود نیز شاگردی استاد را پذیرا شد و او را به لقب کمال الملک مفتخر ساخت و برای تکمیل اطلاعات و مهارت های پیشین خویش در کار نقاشی روزانه ساعاتی را نزد وی به شاگردی می پرداخت. تماس های روزانه و مداوم میان کمال الملک به عنوان استاد از یکسو و فرمانروای کشور به نام هنر آموز از سوی دیگر موجب شد تا رابطه پیش خدمتی و خداوندگاری جای خود را به رابه معلمی و شاگردی دهد و میان آن دو، نوعی دوستی و رفاقت پدید آید. در این مدت کمال الملک بیش از 170 تابلو کشید که مشهورترین آنها«تالار آیینه» است و نخستین تابلویی است که امضای نقاش را بر خود دارد.
سعادت و شادی کمال الملک با یافتن همسری دلخواه (خواهر مفتاح الملک) و گرم شدن محیط خانواده اش با تولد دختری زیبا، از چشمه های دیگر شادی و سعادت او بود اما از آن جا که « گنج و مار، گل و خار و غم و شادی به همند» حادثه مرگ برادر بیست و هشت ساله اش ابو تراب که دوست او نیز بود نقاش جوان را با رنج و اندوهی عمیق قرین ساخت.
پیشامد ناگوار دیگری که جهان را در نگاه کمال الملک سیاه کرد و زندگی را بر او تیره ساخت حادثه دزدیده شدن مقداری طلا و جواهر از تخت طاووس بود، رویداد مزبور از این حیث به نقاش باشی لطمه روحی وارد ساخت که تخت طاووس در تالار آیینه کاخ گلستان بود. این مطلب موجب گردید که کمال الملک مورد بدگمانی واقع شود و پس از احضار از سوی مسئول تحقیق، مدت چهار ساعت مورد بازجویی قرار گیرد، اگر چه سارق اصلی دستگیر و اعلام شد اما خاطره تلخ این حادثه برای همیشه در ضمیر نقاش بزرگ و پاکدامن باقی ماند.
پس از مرگ ناصر الدین شاه و در آغاز سلطنت مظفر الدین شاه کمال الملک با کسب اجازه از او برای ادامه تحصیلات در زمینه زبان فرانسه و مطالعه در امر نقاشی و همچنین دیدار از موزه ها راهی کشورهای اروپایی شد. او به مدت سه سال در ایتالیا وفرانسه و مدت کوتاهی هم در اتریش به سر برد، در این مدت از موزه های مهم شهر های رم، فلورانس و پاریس دیدن کرد و از روی شاهکارهای ( روبنس)،(تیسین) و بویژه (رامبراند) نزدیک به دوازده کپی ترسیم کرد. او در این سفر به دو هنرمند نابغه آن قاره یعنی (لئوناردو داوینچی) و ( وان راین رامبراند) ارادت ویژه پیدا کرد اما اگر مقرر می شد که یکی از آن دو را برگزینند، کفه هنرمند دوم سنگین تر بود.
ابراهیم حکیمی که در آن روزها در پاریس به تحصیل مشغول بود روزی در موزه (لوور) با نقاش باشی میهنش آشنا می شود و این برخورد تصادفی میان آنها دوستی و مهری به بار می آورد که ثمره اش بعدها به صورت حکم ریاست کمال الملک بر مدرسه معروف (صنایع مستظرفه) پدیدار می شود.
ورود کمال الملک در بازگشت از اروپا به تهران مصادف شد با انقلاب مشروطیت و او با انتشار مقالات و ترجمه هایی از آثار (ژان ژاک روسو) و سایر نویسندگان آزادی خواه فرانسه، دین خود را به نهضت جدید ادا نمود.
با شروع سلسله پهلوی کمال الملک به یکی از روستاهای نیشابور می رود ( یا تبعید می شود) اما خود در جایی می نویسد: ( من گوشه ای از بیابان را اختیار کرده و به دو فنجان شیر قناعت کرده ام که بقیه عمر را بکوشم تا گذشته را فراموش کنم.

افراد بسیاری رنج راه را بر خود هموار می ساختند تا به دیدن این استاد بزرگ به روستای حسین آباد نیشابور بروند. محمدحسین شهریار شاعر بلند آوازه معاصر که با یارانش مدتی را میهمان کمال الملک بوده اند، از مهر فراوان استاد سخن ها گفته است. بسیاری از بزرگان، اندیشمندان و پژوهشگران ایرانی و خارجی مانند خاورشناس اروپایی « هنری ماسه» (ایران شناس فرانسوی) همان راه خاکی حسین آباد نیشابور را با اشتیاق طی کرده اند. در بین دردها، رنج ها و صدمه هایی که در مدت زندگی طولانی کمال الملک بر او وارد آمد، هیچ یک به اندازه آسیب دیدن یکی از چشمه های او خاطرش را آزرده و خاطر یک ملت را مکدر نساخت. دردی همپای کر شدن نابغه بزرگ موسیقی (بتهون).
کمال الملک در سال 1319 خورشیدی بر اثر کهولت سن بیمار و بستری شد و سرانجام ساعت 2 بعدازظهر روز یکشنبه 27 مردادماه در سن 95 سالگی چشم از جهان فرو بست. پیکر او را در نیشابور و مجاور مزار عطار نیشابوری به خاک سپردند.
نسخه اصل تعدادی از تابلوهای مشهور کمال الملک در کاخ گلستان در معرض نمایش قرار دارد
آثار کمال‌الملک از سال ۱۲۹۰خ تا زمانی که چشمش آسیب دید:
۱- مرد برهنه ۲- دورنمای دماوند ۳- دورنمای دیگری از دماوند ۴- آخوند رمال ۵- تصویر نیم‌تنه ناصرالدین‌شاه ۶- تصویر مشهدی ناصر ۷- زن پای چراغ ۸- خانه سنگی ۹- خانه دهاتی ۱۰- دورنمای دیگری از باغ مهران ۱۱- کپیه از تابلوی مزین‌الدوله (تابلو میوه) ۱۲- سن ماتیو ۱۳- کپیه تیسین ۱۴- رمال بغدادی ۱۵- تصویر عضدالملک ۱۶- دورنمای مغانک ۱۷- پیرمرد (ناتمام) ۱۸- مصری ۱۹- تصویر دیگر مصری ۲۰- فانتن لاتور ۲۱- کبک بی‌جان ۲۲- تصویر نیم‌تنه اتابک ۲۳- صورت جوانی کمال الملک ۲۴- رمال ۲۵- تصویر کمال‌الملک در حال تبسم ۲۶- زرگر ۲۷- صورت کمال‌الملک با کلاه ۲۸- بن‌زور ۲۹- پرتیه ۳۰- صورت دیگری از کمال‌الملک با شنل ۳۱- تصویر زن(مداد) ۳۲- زری یراقی‌های جهود ۳۳- صورت دیگری از جوانی کمال‌الملک ۳۴- زنجیری ۳۵- تصویر زن (که با همکاری گوردیجانی کشیده شده) ۳۶- تصویر مرحوم ذکاء الملک ۳۷- تصویر رامبراند ۳۸- تصویر دیگری از کمال‌الملک ۳۹- دورنمای چراغ‌برها ۴۰- بازار مرغ فروش‌ها ۴۱- صورت سردار اسعد ۴۲- قالیچه صورت رامبراند ۴۳- قالیچه صورت کمال الملک ۴۴- قالیچه دورنمای منظره‌ای از شمیران ۴۵- تصویر مرحوم حاج نصرالله تقوی ۴۶- قالیچه دورنمای یاخچی‌آباد ۴۷- کپیه رافائل ۴۸- کپیه تابلوی دیگری از تیسین ۴۹- کپیه ونوس ۵۰- تصویر مظفرالدین شاه ۵۱- تصویر احمد شاه ۵۲- تصویر کمال‌الملک (آبرنگ) ۵۳- تصویر مولانا (آبرنگ) ۵۴- عرب خوابیده (آبرنگ) ۵۵- حوض صاحبقرانیه ۵۶- تکیه دولت ۵۷- دورنمای پس قلعه ۵۸- دورنمای زانوس ۵۹- تالار آیینه ۶۰- دورنمای لار ۶۱- صورت ناصرالملک ۶۲- تصویر پسر ناصرالملک ۶۳- تصویر مشیرالدوله ۶۴- تصویر وثوق‌الدوله ۶۵- تصویر ضیع‌الدوله ۶۶- پرنده الوان (آبرنگ) ۶۷- دورنمای شهر از پشت‌بام صاحبقرانیه ۶۸- دورنمای کوه شمیران از پشت‌بام مدرسه (ناتمام) ۶۹- قالیچه منظره خیابان شمیران ۷۰- زن ۷۱- کپیه باسمه فرنگی (به دستور احمدشاه) ۷۲- کپیه باسمه‌ای دیگر (به دستور احمدشاه) ۷۳- نوازنده‌ها ۷۴- تصویر ایستاده یکی از پیشخدمت‌های دربار ۷۵- نیم‌تنه یکی از درباریان (آبرنگ) ۷۶- بازار کربلا ۷۷- منظره آبشار دوقلو ۷۸- منظره حوض و فواره قصر گلستان ۷۹- تصویر میرزاعلی‌اصغر خان اتابک (نیم تنه) ۸۰- تصویر میرزا علی‌اصغرخان (تمام قد) ۸۱- تصویر آقاعلی‌معین‌الحضور (آبرنگ)
• ۱۲۲۶: تولد کمال الملک در تهران
• ۱۲۲۶: سفر به کاشان در شش ماهگی
• ۱۲۳۴: سفر به تهران برای تحصیل
• ۱۲۳۵: ورود به مدرسه دارالفنون
• ۱۲۴۲: ورود به دربار به دستور ناصرالدین شاه
• ۱۲۵۵: گرفتن لقب نقاش‌باشی
۱۲۵۸*: گرفتن لقب نقاش‌باشی خاصه
• ۱۲۶۲: ازدواج با زهرا خانم
• ۱۲۶۳: به دنیا آمدن دخترش نصرت
• ۱۲۶۷: متهم شدن به دزدی، هنگام کشیدن تابلوی تالار آیینه
• ۱۲۶۹: گرفتن لقب کمال‌الملک از ناصرالدین شاه
• ۱۲۷۲: آغاز به آموختن زبان فرانسه
• ۱۲۷۳: سفر به اروپا و اقامت در ایتالیا
• ۱۲۷۴: ورود به پاریس ۱۲۷۶: دیدار با مظفرالدین شاه در فرانسه
• ۱۲۷۷: چاپ زندگی‌نامه کمال‌الملک در روزنامه شرافت، شماره شصت
• ۱۲۷۷: بازگشت به ایران و گرفتن نشان درجه اول و حمایل سبز مخصوص دربار
• ۱۲۷۸: سفر به عراق، هم‌زمان با سفر مظفرالدین شاه به خارج
• ۱۲۸۰: بازگشت به ایران و تمارض مصلحتی به سکته
• ۱۲۸۵: مرگ مظفرالدین شاه و خوب شدن سکته استاد!
• ۱۲۸۷: پیشنهاد تأسیس مدرسه صنایع مستظرفه به دولت
• ۱۲۹۶: درگذشت پسرش حسینعلی خان
• ۱۲۹۷: درگذشت همسرش
• ۱۲۹۸: درگذشت مادرش حدود
• ۱۳۰۰: نابینا شدن یک چشمش
• ۱۳۰۲ تا ۱۳۰۶: درگیری کمال‌الملک با وزرای معارف دولت وقت
• ۱۳۰۶: استعفا و آغاز بازنشستگی و اقامت در حسین‌آباد نیشابور
• ۱۳۱۹: درگذشت کمال‌الملک در نیشابور و مدفون شدن در کنار عطار نیشابوری
 
 
 
 
 



Saturday, November 3, 2012

طراح پل ورسك مازندران - خاطرات مهندس دانمارکی طراح پل


طراح پل ورسك مازندران - خاطرات مهندس دانمارکی طراح پل



 

خاطرات یک مهندس دانمارکی طراح پل ورسك در مازندران ایران 


روز يكم ارديبهشت 1312 هنگامي كه يورگن ساكسيلد مديرعامل شركت دانماركي كامپساكس قرارداد احداث راه‌آهن شمال ـ جنوب ايران را امضا كرد، مي‌دانست كه مسووليت سنگيني را پذيرفته است.
تا قبل از او شركت‌هاي آمريكايي و انگليسي، فرانسوي و آلماني در عبور راه‌آهن از ميان كوه‌هاي البرز ناكام مانده بودند. ساكسيلد تعهد داده بود تا 900 كيلومتر راه‌آهن را در م

دت شش سال به اتمام برساند و در عوض به ازاي احداث هر متر راه‌آهن، پنج دلار طلا (معادل 1.5 گرم طلاي خالص) دريافت كند.
او براي تعيين مناسب‌ترين مسير عبور راه‌آهن از ميان كوه‌هاي البرز، بهترين مهندسان اروپا را به ايران فراخواند. هنگامي كه آنها نقشه هوايي رشته كوه‌هاي البرز را تهيه كردند، ساكسيلد دريافت كه در منطقه ورسك مشكلي وجود دارد.
راه‌آهن بايد از روستاي عباس‌آباد (كه بعد‌ها به ورسك تغيير نام داد) عبور مي‌كرد. ترن پس از عبور از روستاي ورسك بايد با طي مسافت ده كيلومتر و نيز 600 متر صعود، از كوهستان عبور و به سمت تونل گدوك حركت مي‌كرد.

اما از آنجا كه طي كردن چنين سربالايي براي ترن ميسر نبود، مهندسان كامپساكس، مسير را به صورت سه پله روي دامنه كوه طراحي كردند.

مسيري كه امروز به سه خط طلا معروف است، اما مشكل به همين جا ختم نمي‌شد. وجود دره ورسك مهندسان كامپساكس را مجبور كرد تا پلي با دهانه بزرگ را روي آن در نظر بگيرند. ساكسيلد براي اين چالش يكي از بهترين مهندسان پل‌ساز سوئيسي را در تيم خود داشت.

هانس ناتر نابغه پل‌سازي كه در سوابق درخشان خود احداث پل و ايستگاه راه‌آهن برن سوئيس را داشت، ماموريت يافت تا پلي را با مصالح ساختماني، در ارتفاع 110 متري از كف دره ورسك و با دهانه 60 متر طراحي كند.

هانس ناتر كار محاسبات پل ورسك را به پايان برد و نقشه آن را تهيه كرد. در اين اثنا مهندسان كامپساكس كه به چشم خود طغيان رود ورسك را ديده بودند، تصميم گرفتند با احداث تونلي در زير رودخانه ورسك، ترن را از طغيان محافظت كنند و سپس با چرخش در مسير و صعود به ميزان صد متر، ترن روي پل راه‌آهن ورسك قرارگيرد.

پس از پايان كار هانس ناتر، نوبت به آغاز عمليات احداث آن بود. براي ساخت پل ابتدا دو ستون مرتفع و سپس يك داربست بتوني احداث شد.

ساخت پل از اواسط آبان 1313 آغاز و بالاخره در پنجم ارديبهشت 1315 به طور رسمي افتتاح شد. هزينه احداث پل ورسك دو ميليون و 600 هزار ريال اعلام شد.

در 17 شهريور 1317 مجلس شوراي ملي تصويب كرد تا هانس ناتر با حقوق ماهانه 17 هزار ريال به مدت يك‌سال به استخدام وزارت طرق درآيد.

همچنين مقرر شد نصف حقوق وي به صورت ريال و نصف ديگر آن كه معادل 105 ليره كاغذ و 11 شيلينگ انگليسي بود از قرار هر ليره 80.50 ريال در آخر هر ماه پرداخت شود.

همچنين صد ليره كاغذ بابت هزينه مسافرت به سوئيس و صد ليره كاغذ براي برگشت به وي پرداخت شود. در سال 1318 از خدمات وي رسما تقدير شد.

پل راه‌آهن ورسك از ديدگاه مهندسان كامپساكس يك شاهكار مهندسي بود. ساكسيلد كه كتاب خاطرات خود را در سال 1350 با نام «خاطرات يك مهندس دانماركي» چاپ كرد، براي طرح جلد كتابش از نماي پل ورسك استفاده كرد.

همچنين نام اين پل در كتاب ركورد گينس، در بخش پل‌هاي با ارتفاع بيش از 61 متر به ثبت رسيده است.

ناتر بعد از جنگ دوم جهاني سه بار به ايران مراجعت كرد، ولي بر اثر بيماري و شدت ضعف مجبور به بازگشت به سوئيس شد و در يازدهم آگوست 1954 (21 مرداد) در زادگاه خود درگذشت.




Thursday, November 1, 2012

حمام نواب


حمام نواب




https://www.facebook.com/photo.php?fbid=329135807183748&set=a.171305182966812.34081.171297916300872&type=1&ref=nf

 
تاريخ در طول حيات بشري گاه مورد دستبرد و سوء استفاده قرار گرفته است و گاهي فرهنگ و آداب و رسوم ملت‌ها را براي نسل‌هاي آينده حفظ و معرفي كرده است.

بناها و آثار گذشتگان سرمايه ارزشمند تاريخي هستند كه بايد آنها را شناخت و در حفظشان كوشا بود. حمام نواب يكي از اين بناهاي تاريخي است كه در تهران قرار دارد و نيازمند توجه كارشناسانه است.

بناي تاريخي حمام نواب در محله سرچشمه قرار دارد. اين بنا توسط زناني
به نام‌هاي سارا سلطان خاتون و سارا هاجرخاتون كه دختران فردي به نام نواب بودند ساخته شده است و ظاهرا آنها مالكان اين بنا بوده‌اند.

مالكيت اصلي اين بنا در طي ساليان گذشته دست به دست گشته و تغييرات زيادي در مالكيت آن به وجود آمده است.

آخرين مالك اين بنا سه نفر به نام‌هاي رمضان، محمد و يزدان بهراميان بوده‌اند كه بعد از گذشت ساليان دراز و مغفول ماندن، در نهايت اين اثر تاريخي توسط شهرداري تهران مورد تملك واقع شد.

از ويژگيهاي حمام نواب اين است كه اين بنا براي جلوگيري از اتلاف گرما و امكان استفاده از آب قنوات و چشمه‌ها به جهت استحمام پايين‌تر از سطح زمين ساخته شده است.

مصالح به كار رفته در ساخت اين بنا شامل آجر، آهك، ساروج، سنگ و كاشي است. در اين بنا پس از مرمت از سيمان نيز جهت حفظ آن استفاده شده است.

حمام نواب داراي بخشهايي چون هشتي، سربينه، تنظيف گرمخانه، سرويس بهداشتي، خزينه، استخر و ستون است. اين بخش‌ها در دوره‌هاي قبل از مرمت بسيار زياد بوده كه در حال حاضر بر اثر مرمت‌هاي متوالي براي حفظ آن به مرور زمان از بين رفته است.

چيزي كه در معماري اين بنا مشهود و قابل ستايش است كاربندي و وجود آهك بر روي سطح بنا بسيار محدود بوده كه حاكي از وجود تزيينات قابل توجه در آن بوده است و نشان از ذوق و استعداد هنري معمار آن دارد.

اين حمام داراي كتيبه كاشي‌كاري شده بوده كه متأسفانه در چند سال گذشته به سرقت رفته است.اين بنا در دوره پهلوي مورد استفاده درباريان قرار داشته است و از آن براي فيلم قيصر نيز استفاده شده است.پس از سالها مغفول ماندن اين بنا كه تخريب‌هايي را در پي داشته است.

اين بنا سال‌هاي 85 تا 88 توسط شهرداري منطقه12 مورد مرمت و احيا و بازسازي قرار گرفت. در حال حاضر اين بنا در حال تبديل و تجهيز شدن به مركزي جهت گردشگري فرهنگي و تاريخي است. از ويژگيهايي ديگر و بارز حمام نواب قرار گرفتن آن در منطقه تاريخي، فرهنگي و تجاري در محله امامزاده يحيي است، محوري كه با قدمت چندين ساله‌اش در بعد حفظ ارزشهاي تاريخي و هويتي پتانسيل آن را دارد كه با كمك متوليان امور فرهنگي به ويژه شهرداري مورد مرمت و بازسازي جامع و اصولي قرار گرفته و به عنوان يك مركز تاريخي و گردشگري بزرگ مورد استفاده و بازديد اهالي محل و گردشگران داخلي وخارجي قرار گيرد.

بناي تاريخي حمام نواب در خيابان 15خرداد شرقي، كوچه بيك دامغان (بازارچه نواب سابق) پلاك 215 قرار دارد كه بنا به سوابق موجود و معماري آن قدمتش به دوره صفويه مي‌رسد و در اولين نقشه‌هاي تهيه شده از شهر طهران قديم مكانش به چشم مي‌خورد. بناي تاريخي حمام نواب در تاريخ 24/5/85 به شماره 1625 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.